Onwijs Onderwijs Herzien

Een recent Europees onderzoek laat zien dat één op de drie Nederlandse 15-jarigen, het minimale niveau voor begrijpend lezen niet haalt. Uitermate droevig, immers dit betekent dat deze jongvolwassenen moeite hebben om een serieus krantenartikel, een huurovereenkomst, laat staan een boek met enige inhoud te lezen. Hoe kan het dat de beheersing van onderwijsbasisvaardigheden zó achteruit is gegaan in de voorbije decennia, dat je bijna kunt spreken van onwijs makend onderwijs? Complexe problemen hebben meervoudige oorzaken. Ik noem er enkele: het van overheidswege – maar ook door scholen zelf - voortdurend dévaluerend sleutelen aan de inhoud van een overvol onderwijsprogramma, regeldruk door administratieve ballast, te grote klassen door lerarentekorten en, van recentere tijden, de entree van smartphones en schermonderwijs per laptop.

Er zijn gelukkig ook positieve ontwikkelingen: eindelijk daadkracht van ons kabinet, er ligt een voorstel ligt om telefoons te verbannen op scholen. Een scholengemeenschap in Gouda heeft – naar Engels voorbeeld - kledingvoorschriften ingevoerd om ‘straatcultuur’ buiten de schooldeuren te houden. Er is een trend waarneembaar dat scholen schermonderwijs gaan beperken omdat duidelijk wordt dat handmatig schrijven beter is voor het verwerken en onthouden van informatie dan typen. Goede zaak dat de hoogste rechter nu heeft geoordeeld dat indien openbaar onderwijs dichtbij is, thuisonderwijs illegaal wordt. Daarmee zijn we aangeland op het fundament van ons onderwijs, art. 23 van de grondwet: vrijheid van onderwijs. Kortgezegd regelt dit artikel dat burgers op basis van religie of levensbeschouwing zelf, -door de overheid gefinancierd - scholen mogen oprichten, maar wel onder overheidstoezicht. Echter: sinds 2021 is het mogelijk geworden om ook voor ándere dan de traditionele onderwijsrichtingen, bijzonder onderwijs met overheidssubsidie te stichten. Er is ruimte gekomen voor een breed liberaal onderwijsaanbod.

Goed bedoeld maar dit heeft de deur opengezet voor met belastinggeld betaalde ‘wildgroei’ aan scholen waarin Europees democratische waarden onder druk kunnen komen te staan. Anders dan historisch verklaarbare onderwijsstromingen, hebben namelijk cultureel totaal anders ingestelde spelers dit nieuwe onderwijsveld betreden. Tijd om de bakens wezenlijk te verzetten en artikel 23 van de grondwet te herzien. Zodanig eigentijds te herzien, dat er onder streng overheidstoezicht slechts één uniform nationaal leerprogramma bestaat met mede verantwoordelijk gemaakte ouders. Eén krachtig nationaal 21-eeuws curriculum waarin ieder kind tenminste goed Nederlands, rekenen, (hardop lezen – rijtjes stampen) geschiedenis, én, super belangrijk: Burgerschap leert! Jazeker, ook religies en levensbeschouwingen worden - ter kennisverkrijging - aangeboden in dit nationale curriculum. Deze toekomstgerichte kwaliteitsimpuls zal onderwijs weer onwijs gaaf maken en gewenste maatschappelijke samenhang bevorderen. Onlangs zag ik massa’s jongeren enthousiast lastige obstakels nemen bij de ‘City Run’ . Het maakte me blij want ik wist: aan hén zal het niet liggen!